1993 ലെ മനുഷ്യാവകാശ സംരക്ഷണ നിയമത്തിലെ (ഇനി മുതൽ 'ആക്ട്' എന്ന് വിളിക്കുന്നു) സെക്ഷൻ 2 പ്രകാരം, "മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾ" എന്നാൽ ഭരണഘടന പ്രകാരം ഉറപ്പുനൽകുന്നതോ അന്താരാഷ്ട്ര ഉടമ്പടികളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതോ ഇന്ത്യയിലെ കോടതികൾ നടപ്പിലാക്കാൻ കഴിയുന്നതോ ആയ വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം, സ്വാതന്ത്ര്യം, സമത്വം, അന്തസ്സ് എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അവകാശങ്ങളെയാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്.

കമ്മീഷൻ താഴെപ്പറയുന്ന എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും നിർവഹിക്കും, അതായത്:-

ഈ നിയമപ്രകാരമുള്ള പരാതികൾ അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ, 1908-ലെ സിവിൽ നടപടിക്രമ നിയമാവലി പ്രകാരം ഒരു കേസ് വിചാരണ ചെയ്യുന്ന ഒരു സിവിൽ കോടതിയുടെ എല്ലാ അധികാരങ്ങളും കമ്മീഷന് ഉണ്ടായിരിക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് താഴെപ്പറയുന്നവ, അതായത്;

 

അതെ, മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാതികൾ അന്വേഷിക്കുന്നതിനായി കമ്മീഷന് ഒരു ഇൻസ്പെക്ടർ ജനറൽ ഓഫ് പോലീസ് അധ്യക്ഷനായ സ്വന്തം അന്വേഷണ സംഘമുണ്ട്.

അതെ, കമ്മീഷന്റെ സ്വയംഭരണം, ചെയർപേഴ്‌സണെയും അംഗങ്ങളെയും നിയമിക്കുന്ന രീതി, അവരുടെ കാലാവധിയുടെ ദൈർഘ്യം, അതിനുള്ള നിയമപരമായ ഉറപ്പുകൾ, അവർക്ക് നൽകിയിട്ടുള്ള പദവി, കമ്മീഷന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ജീവനക്കാരെ - അതിന്റെ അന്വേഷണ ഏജൻസി ഉൾപ്പെടെ - നിയമിക്കുകയും പെരുമാറുകയും ചെയ്യുന്ന രീതി എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. കമ്മീഷന്റെ സാമ്പത്തിക സ്വയംഭരണം നിയമത്തിലെ സെക്ഷൻ 32 ൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

മുഖ്യമന്ത്രി ചെയർപേഴ്‌സൺ, നിയമസഭാ സ്പീക്കർ, ആഭ്യന്തരമന്ത്രി, നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കൾ എന്നിവർ അംഗങ്ങളായ ഒരു കമ്മിറ്റിയുടെ ശുപാർശകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഗവർണർ കമ്മീഷൻ ചെയർപേഴ്‌സണെയും അംഗങ്ങളെയും നിയമിക്കുന്നത്.

മനുഷ്യാവകാശ ലംഘന പരാതികൾ അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ, കമ്മീഷൻ കേന്ദ്ര സർക്കാരിൽ നിന്നോ സംസ്ഥാന സർക്കാരിൽ നിന്നോ അതിന്റെ കീഴിലുള്ള മറ്റ് അധികാരികളിൽ നിന്നോ സംഘടനയിൽ നിന്നോ വിവരങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുകയോ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുകയോ ചെയ്യാം; എന്നാൽ കമ്മീഷൻ നിശ്ചയിച്ച സമയത്തിനുള്ളിൽ വിവരമോ റിപ്പോർട്ടോ ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ, പരാതിയിൽ സ്വന്തം നിലയിൽ അന്വേഷണം നടത്താം; മറുവശത്ത്, വിവരമോ റിപ്പോർട്ടോ ലഭിച്ചാൽ, കൂടുതൽ അന്വേഷണം ആവശ്യമില്ലെന്നോ ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാരോ അധികാരിയോ ആവശ്യമായ നടപടി ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നോ എടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നോ കമ്മീഷന് ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ, പരാതിയുമായി മുന്നോട്ട് പോകാനും പരാതിക്കാരനെ അതനുസരിച്ച് അറിയിക്കാനും കഴിയില്ല.

അന്വേഷണം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ കമ്മീഷന് താഴെപ്പറയുന്ന ഏതെങ്കിലും നടപടികൾ സ്വീകരിക്കാവുന്നതാണ്:

അവ മലയാളത്തിലോ ഇംഗ്ലീഷിലോ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഏതെങ്കിലും ഭാഷയിലോ ആകാം. പരാതികൾ സ്വയം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. പരാതികൾക്ക് യാതൊരു ഫീസും ഈടാക്കുന്നില്ല. ആവശ്യമെന്ന് തോന്നുമ്പോഴെല്ലാം ആരോപണങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനായി കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും സത്യവാങ്മൂലങ്ങളും കമ്മീഷൻ ആവശ്യപ്പെടാം. കമ്മീഷന്റെ വിവേചനാധികാരത്തിൽ, ടെലിഗ്രാഫിക് പരാതികളും ഫാക്സ് വഴിയോ ഇ-മെയിൽ വഴിയോ നൽകുന്ന പരാതികളും സ്വീകരിക്കാവുന്നതാണ്. കമ്മീഷന്റെ മൊബൈൽ ടെലിഫോൺ നമ്പറിലും പരാതികൾ നൽകാവുന്നതാണ്.

കമ്മീഷന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ/ശുപാർശകളിൽ സ്വീകരിച്ച അഭിപ്രായങ്ങൾ/നടപടികൾ അതോറിറ്റി/സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഒരു മാസത്തിനുള്ളിൽ അല്ലെങ്കിൽ കമ്മീഷൻ ഉചിതമെന്ന് കരുതുന്ന നീട്ടിയ കാലയളവിനുള്ളിൽ അറിയിക്കേണ്ടതാണ്.